نقش نقشه مفهومی در پژوهش‌

در بسیاری از پژوهش‌هایی که از جنبه‌های مختلف قابل بررسی هستند، ترسیم نقشه مفهومی می‌تواند راهگشا باشد. نقشه مفهومی در واقع یک مسیر راه است. برای پژوهشگرانی که تازه کار هستند، استفاده از نقشه مفهومی، حکم نقشه‌های شهری را دارد که برای اولین بار به آن مسیر می‌روند. اگر شما هم جزو آن دسته از  افرادی هستید که برای مسافرت به شهرهای جدید از نقشه‌های جغرافیایی، برای پیدا کردن راه‌ها، رستوران‌ها و مناطق گردشگری استفاده می‌کنید، طراحی  نقشه مفهومی می‌تواند برایتان جذاب باشد.

فوایدی که برای ترسیم نقشه مفهومی، پیش از پژوهش ذکر شده است، نشان می‌دهد نظم و برنامه‌ریزی برای رسیدن به هدف توسط این نقشه تامین می‌شود. مراحلی که در ادامه ذکر می‌شود، راهکارهای برای رسیدن مناسب و لذت بردن از پژوهش است.

  1. طراحی سوال

در مورد موضوع پیش رو برای خود، چندین سوال طرح کنید. در واقع پژوهش خود را بر اساس سوال‌هایی که قرار است به آن‌ها پاسخ دهید، پایه‌ریزی کنید. این سوالات می‌توانند بر اساس موضوعات کلی و یا جزئی باشند. در واقع اگر پژوهش شما با سوالاتی که در ذهن دارید، شروع کنید در پاسخ‌دهی به آن‌ها موفق‌تر عمل خواهید کرد.

برای مثال پژوهش شما در مورد بهترین راه‌های آموزش به دانش آموزان دوره ابتدایی است. سوالاتی که در این زمینه می‌تواند ذهن شما را درگیر کند می‌تواند موارد زیر باشد:

آموزش فعلی به دانش‌آموزان چه اشکالاتی دارد؟

چطور آموزش فعلی را تغییر دهیم؟

چه جنبه‌هایی از آموزش می‌تواند برای دانش‌آموزان مفید باشد؟

چه مزیت‌هایی برای آموزش در کشورهای دیگر وجود دارد که می‌توانیم از آن‌ها الگو بگیریم؟

  1. تقسیمات فرعی و اصلی

سوالات طرح شده را به صورت اصلی و فرعی تقسیم کنید. در این قسمت باید به این سوال پاسخ دهید که «من دقیقاً به دنبال چه اطلاعاتی هستم». با طرح این پرسش می‌توانید پرسش‌های اصلی را از فرعی تشخیص دهید. برای مثال اگر در پژوهشی که در بالا ذکر شده، ذقیقاً به دنبال پیشنهاد یک مدل آموزش کارآمد به دانش‌آموزان دوره ابتدایی باشید. می‌توان مسائل اصلی و فرعی را به صورت زیر مجزا کرد:

نظام آموزش فعلی دانش‌آموزان

  • اشکالات
  • امتیازات

نظام آموزشی در سایر کشورها

  • اشکالات
  • امتیازات

مدل آموزشی کارآمد

  • روش اجرا
  • تغییرات
  • امتیازات
  • اشکالات
  1. ترسیم رابطه میان موضوعات

رابطه بین موضوعات ذکر شده را در جدولی برای خود مشخص کنید. در ابتدای کار ممکن است تصور کنید موضوعاتی که مطرح کردید، درگیر هیچ رابطه‌ی نیستند. با پیش‌داشته‌های ذهنی خود نقشه‌ای را ترسیم کنید. سپس به مرور این رابطه‌ها را تصحیح و یا تغییر دهید. انواع رابطه‌ی که ممکن است میان این موضوعات وجود داشته باشد، شامل رابطه همبستگی، اعم و اخص، متضاد، مترادف و… است. برای نمونه می‌توان رابطه‌ی بین موضوعات را به صورت زیر ترسیم کرد:

  1. استفاده از نرم‌افزارها

  برای ترسیم رابطه‌ی منظم بین موضوعاتی که ذکر شد، می‌توانید از نرم‌افزارهای ترسیم چارت و جدول استفاده کنید. بسیاری از نرم‌افزارها برای این کار تهیه شده‌اند. البته بسیاری از نرم‌افزارها نظیر ورد و پاورپینت هم برای ترسیم روابط ساده نقشه مفهومی مورد استفاده هستند. بعضی از این نرم‌افزاها شامل xmind،IHMC CmapTools هستند. استفاده از نرم‌افزاها نظم بیشتری به پژوهش خواهد داد. علاوه بر نرم‌افزارهای ترسیم چارت پژوهیار برای ذخیره منابع موضوعات مختلف به صورت پوشه‌های مجزا استفاده کرد. در صورت می‌توان از نرم‌افزادر صورت در دسترس نبودن این نرم‌افزارها نیز قلم و کاغذ میتواند بسیار خلاقانه‌تر عمل کند.

        نتیجه‌گیری:

برای سازماندهی هر چه بیشتر و بهتر پژوهش، ترسیم نقشه مفهومی بسیار کارآمد است. در این نقشه می‌توان مسیر کار را مشخص کرد. در طول پژوهش نیز با تغییر نقشه می‌توان یک نظم ذهنی موثر از آنچه در پژوهش روی داده است، به خواننده ارائه داد. استفاده از مراحل ذکر شده به همراه استفاده از مشاوره اساتید می‌تواند راهکار مناسبی باشد.

این دو تب محتوی زیر را عوض میکنند.
کارشناس ارشد پژوهشی مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی (نور). گروه نرم‌افزاری پژوهیار دانش‌آموخته کارشناسی ارشد کتابداری و اطلاع رسانی(علم اطلاعات و دانش شناسی)، دانشگاه تهران

پاسخی بگذارید

229 بازدید از این صفحه انجام شده