اخلاق پژوهش: ۶ نکته کلیدی

دانشجویان و اعضای هیئت علمی موظف به رعایت اخلاق پژوهش هستند. مجموعه قواعد و ارزش‌هایی به کار گرفته در پژوهش، را اخلاق پژوهش می‌نامند. به این منظور همه افراد درگیر در دانشگاه‌ها می‌کوشند، موارد اخلاق پژوهش را به دانشجویان یادآوری کنند. وزارت علوم، تحقیقات و فناوری نیز با انتشار منشور و موازین اخلاق پژوهش سعی در تدوین قانون مدون برای پژوهش کرده است.

برای آن‌که وظایف دانشجویی و استادی خود را انجام دهیم، باید مواردی را در نظر بگیریم که در مجموع یک با اخلاق پژوهشی محسوب بشویم. توجه داشته باشید که گرفتن مدرک از دانشگاه، تنها یکی از اهداف والای تحصیل است. رعایت نکاتی برای رسیدن به یک با اخلاق پژوهشی را با هم مرور می‌کنیم:

۱٫ وقت‌شناسی

یکی از اهداف تحصیل، مهارت انجام فعالیت در مدت زمان مشخص است. بسیاری مواقع دانشجویان برای اتمام پایان‌نامه و یا مقاله وقت بیشتری را درخواست می‌کنند. برای برگزاری کلاس‌های خود زمان را از دست می‌دهند. بسیاری از این موارد مصداق عدم رعایت اخلاق پژوهش است. با برنامه‌ریزی دقیق و به موقع می‌توانیم سهم بیشتری در رعایت اخلاق پژوهشی داشته باشیم.

۲٫ اخلاق علمی

پژوهشگران در زمینه‌ی علمی خود باید حرفه‌ای باشند. دانشجویان می‌کوشند در مقاله‌ها و تالیفات خود از بیشترین منابع استفاده کنند. اما باید این منابع را باید به صورت عمیقی مطالعه کرده باشند. در حوزه علم به دلیل وسعت دانش، گاهی مطالعه همه منابع غیر ممکن باشد. در این زمینه پژوهشگر باید بکوشد با جزیی کردن موضوع خود، سهم بیشتری در جا به جا کردن مرزهای علم داشته باشد. پژوهشگر با اخلاق به افزایش سطح علمی خود بهاء می‌دهد.

۳٫ استناد

مهم‌ترین بحث در اخلاق پژوهش به استناد مرتبط می‌شود. پژوهشگران با به کارگیری از منابع دیگران، می‌توانند پژوهش خود را غنی سازند. سهم نویسندگان منابع در پژوهش، به کار بردن نام و عنوان تالیفات آن‌هاست. به این ترتیب علاوه بر اعتبار بخشیدن به پژوهش خود، سهم امانت‌داری خود را در نقل مطلب انجام داده است. به کار بردن مطلب بدون ذکر منبع و یا تغییر مطلب و به نام خود زدن، مصداق سرقت علمی و عدم رعایت اخلاق پژوهشی است. در ایران نرم‌افزار پژوهیار و سامانه سمیم نور، ابزارهای خودکاری هستند که برای کمک به پژوهشگران برای رعایت اخلاق پژوهشی در دسترس هستند.

۴٫ رضایت درونی

پژوهشگر در انجام فعایت پژوهشی خود باید به نوعی رضایت کسب کند. بنابراین پیشنهاد می‌شود در انتخاب موضوع از بین علاقه‌‌مندی‌های خود موضوع را برگزیند. رضایت درونی از فعالیت پژوهشی به انگیزه بیشتر برای پژوهش منجر می‌شود. همچنین برای کمک به سایر پژوهشگران در آینده باید پژوهش هم راستا با اخلاق علمی پیش رود. به این منظور پژوهش و تحصیل همراه با رضایت درونی یکی از مصداق‌های اخلاق پژوهش است.

۵٫ سپاسگزاری

در جریان پژوهش، همواره اشخاص یا گروه‌های یاری‌گر پژوهشگر هستند. اساتید راهنما، مشاور، مسئول کتابخانه، همکاران، دوستان و خانواده همگی جزو کمک کننده‌های پژوهش هستند. نهاد و سازمان‌ها نیز با در اختیار گذاشتن اطلاعات و زمان خود برای پژوهشگر سهم مهمی در پژوهش دارند. سپاسگزاری از این افراد به صورت مادی و معنوی یکی از موارد مهم در اخلاق پژوهش است. اساتیدی که با دلسوزی نکاتی را برای پژوهشگر یادآور می‌شوند، کمک شایانی به پیشبرد صحیح پژوهش دارد. بسیاری از پژوهشگران در صفحات که با نام صفحات تشکر نامیده می‌شود به شایستگی از افراد کمک کننده آن‌ها تشکر می‌کنند.

۶٫ نقد پذیری

یکی از جلوه‌های اخلاق پژوهش، پذیرش نقد است. بسیاری از پژوهشگران در برابر نقد سازنده مقاومت دارند. روحیه نقد پذیری یکی از مهارت‌های اخلاق پژوهش است. نقد صحیح در فرآیند پژوهش از دوباره‌کاری و راه غلط بسیار بازدارنده است. نقد چه از جانب اساتید و چه از جانب همکاران باید به شیوه صحیح مطرح شود.

نتیجه‌گیری:

اخلاق پژوهش دارای مصادیق بسیار زیادی است. بسیاری از پژوهشگران آن را منوط به رعایت استناد و منبع دهی می‌دانند. به طور کلی اخلاق پژوهش دارای بخش‌های بسیاری است. هر کدام از این موارد دارای ویژگی‌هایی هستند که ممکن است به صورت ناخدآگاه صورت نپذیرد. با دقت نظر در مورد نکات اخلاق پژوهش، جامعه علمی همراه با لذت پژوهش خواهیم داشت.

این دو تب محتوی زیر را عوض میکنند.
کارشناس ارشد پژوهشی مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی (نور). گروه نرم‌افزاری پژوهیار دانش‌آموخته کارشناسی ارشد کتابداری و اطلاع رسانی(علم اطلاعات و دانش شناسی)، دانشگاه تهران

آخرین پست توسط فرحناز سلطانی (مشاهده ی همه)

پاسخی بگذارید

134 بازدید از این صفحه انجام شده