اخلاق پژوهش را جدی بگیرید!

اخلاق پژوهش را جدی بگیرید!

امروزه دانشگاه‌ها که پایه‌های علمی و پژوهشی کشور هستند. بسیار به پژوهش و مقاله‌های علمی توجه دارند؛ تحقیقات و مقاله‌ها به یکی از محل‌های درآمد تبدیل‌شده است؛ شخص برای اینکه در سیستم آموزش عالی و پژوهشی باقی بماند، موظف است که مقاله‌ها و کتب فراوانی تألیف کند و این موجب رواج روزبه‌روز تقلب و فساد در جامعه علمی شده است.

علاوه بر این، در سال‌های اخیر، پیشرفت فناوری‌های نو، هرچند که فرصت‌هایی برای افزایش کیفیت و بهتر شدن زندگی انسان فراهم کرده است. چالش‌ها و تهدیدهایی را برای جوامع انسانی به همراه داشته است. و این موجب ایجاد راه‌های متفاوتی برای رعایت نکردن مصداق‌های اخلاق پژوهش شده است. ‏(رحمانی و حاجی زین‌العابدینی، ۱۳۹۵).

تحقیق و پژوهش همان‌گونه که می‌تواند در مسیر رشد و اعتلای بشر قرار گیرد و انسان را به کمال برساند، اگر در مسیر نادرست قرار گیرد، آسیب‌های جبران‌ناپذیری را از خود به‌جای می‌گذارد. بنابراین ضرورت رعایت اخلاق پژوهشگری، نمایان می‌گردد تا با کاربرد اوصاف و ویژگی‌های روانی مثبت و کسب فضایل به تقویت و نیرو بخشی خود بپردازد و بافاصله گرفتن از هجوم صفت‌ها و رذایل منفی اخلاقی، خود را از آسیب‌ها و آفت‌های فعالیت‌های علمی پژوهشی برهاند، تا به یک پژوهشگر ایده‌آل تبدیل شود ‏(تابعی و محمودیان، ۱۳۸۶).

اخلاق علمی ضامن سلامت و استواری فرآیند تولید، اشتراک و نشر دانش است. در سایه این اخلاق پژوهشگران به یکدیگر اعتماد دارند و جامعه نیز به اصالت، صحت و درستی یافته‌های پژوهشی اعتماد خواهد داشت. این اعتماد دوجانبه سرمایه‌ای عظیم است که پایه‌های پیشرفت و پویایی هر جامعه بر آن استوار خواهد بود.

اخلاق علمی پژوهشگران را موظف می‌سازد که در مطالعات خود کاملاً صادق، منصف و بی‌طرف باشند. اگر از آثار دیگران استفاده می‌کنند به آن آثار به‌درستی استناد کنند و حق مؤلف را در هر شرایطی پاس دارند. در گزارش واقعیت‌ها امیال و خواسته‌های شخصی خود را دخالت ندهند و به هر قیمتی درصدد اثبات فرضیه‌ها و پیش‌داوری‌ای خود نباشند ‏‏(منصوریان، ۱۳۹۰).

برای پیشگیری از آسیب‌ها و آفت‌های فعالیت‌های علمی پژوهشی باید دانشجویان و پژوهشگران را با مفاهیم اخلاق پژوهش آشنا کرد تا در پژوهش خود به‌صورت خواسته و ناخواسته دچار سرقت علمی و ادبی نشوند. «کیان» (کانون درستی اخلاق پژوهش ایران) سیاهۀ وارسی به‌منظور آشنایی پژوهشگران با نکات کلیدی انجام و انتشار یک اثر پژوهشی خوب، که اخلاق علمی ـ پژوهشی در آن رعایت شده، تدوین و منتشر کرده است. جهت دسترسی به این سیاهه بر روی لینک کلیک نمایید.

نمونه‌هایی از سرقت ادبی را در لیست زیر ببینید:

  • انتشار مطلب فرد دیگر بنام خود
  • کپی کردن ایده هایئ کلمات فرد دیگر بدون مجوز
  • نگذاشتن نقل قول فرد دیگر در علامت نقل قول «». بطور معمول اگر بیش از ۸ کلمه از یک مطلب را ذکر نمایید علاوه بر ذکر منبع لازم است مطلب ردا در «…..» قرار دهیم.
  • کپی کردن بخش از مطلب یا ایده به نحوی که اکثر کار شما را تشکیل دهد.

نکاتی که باید برای جلوگیری از سرقت ادبی به خاطر داشته باشید:

  • اکثر موارد سرقت ادبی با ذکر ماخذ قابل پیشگیری است.
  • چه مواردی نیاز به ماخذ دارند.
  • هرگاه نقل قول می کنیم.
  • هرگاه مطلبی را با بیان دیگری می نگاریم.
  • هرگاه ایده ای را بیان می کنیم که فردی قبلا بیان کرده است.
  • هرگاه مطلبی را به کار فرد دیگری ارجاع می دهیم.
  • هرگاه کار فرد دیگر در انجام کار فعلی ما موثر بوده است.

در پایان می‌توان به استناد که یکی از مصداق‌های اخلاق پژوهش است اشاره کرد. استناددهی به‌صورت سنتی معمولاً کار وقت‌گیر، طاقت‌فرسا و پر خطایی است. برای تسهیل این امر نرم‌افزارهای مدیریت منابع و استناددهی به زبان‌های مختلف تولیدشده‌اند. ازجمله «پژوهیار» که تنها نرم‌افزار مدیرت منابع و استناددهی به زبان فارسی است و با شعار اخلاق در نگارش، نظم در پژوهش محققان و پژوهشگران را در امر پژوهش و مستندسازی نتایج پژوهش بر اساس شیوه‌نامه استناددهی موردنظر خودیاری می‌نماید.

نتیجه‌گیری

درمجموع، اخلاق راهگشا و ضامن تداوم پژوهش در خدمت به خلق است. اخلاق بر تمامی محورهای پژوهش تأثیرگذار بوده و عدم توجه به آن می‌تواند تداوم پژوهش‌ها را دچار وقفه سازد. نکته آخر اینکه از رفتارهای ناشایست که پژوهشگر باید به‌طورجدی از آن‌ها دور باشد جعل، تقلب، تحریف، سرقت علمی و ادبی، غرض‌ورزی و زدن اتهام به دیگران است و در مقابل باید در انتشار نتایج پژوهش از اخلاقیاتی مانند: صداقت، امانت‌داری، حقیقت‌جویی، مسؤولیت حرفه‌ای، شهامت، نقدپذیری که در زمره اصول اخلاق شخصی یک پژوهشگر است برخوردار باشد.

منابع و مآخذ

  • تابعی، سیدضیاالدین، و محمودیان، فرزاد. (۱۳۸۶). اخلاق در پژوهشگری. اخلاق در علوم و فناوری. ۲(۲-۱)، ۴۹٫ بازیابی از http://fa.journals.sid.ir/ViewPaper.aspx?ID=78171
  • ‏رحمانی، مهدی، و حاجی زین‌العابدینی، محسن. (۱۳۹۵). سنجش میزان آشنایی دانشجویان تحصیلات تکمیلی با مفهوم استناد. فصلنامه علوم و فنون مدیریت اطلاعات. سال اول(شماره دوم).
  • ‏منصوریان، یزدان. (۱۳۹۰). پایبندی به اخلاق علمی و پیشگیری از فریبکاری در سایه علم. بازیابی ۲۲ بهمن ۱۳۹۵، از http://www.lisna.ir/Note/5737
این دو تب محتوی زیر را عوض میکنند.
کارشناسی ارشد علوم کتابداری و اطلاع رسانی (علم اطلاعات و دانش شناسی)،دانشگاه آزاد اسلامی واحد همدان. مدرس رسمی پژوهیار

پاسخی بگذارید

125 بازدید از این صفحه انجام شده