آشنایی با انواع روش‌ پژوهش در علوم انسانی

روش پژوهش در علوم انسانی از ارزش خاصی برخوردار است. روش‌های استاندارد پژوهش نیز در رشته‌های علوم انسانی فراخور موضوعات پیشنهاد می‌شوند. کدام یک از این روش‌ها می‌تواند برای پژوهش مناسب‌تر باشد؟ پاسخ این سوالات را باید با بررسی ابعاد موضوع، فرآیند لازم در پژوهش، نیاز جمع‌آوری در آن موضوع شناسایی کرد. به طور معمول اساتید راهنما و مشاور در پایان‌نامه‌ها و پژوهش با استفاده از تجربه و همچنین دانش گسترده‌ی که در مورد موضوع پژوهش دارند، روشی را پیشنهاد می‌دهند.

برای انتخاب روش مناسب با موضوع پژوهش، آشنایی با هر یک از روش‌های تحقیق می‌تواند بسیار راهگشا باشد. به این منظور معمولاً پژوهشگران در دوران تحصیلات تکمیلی واحد درسی با نام «روش پژوهش» یا «سمینار تحقیق» می‌گذراند که در این زمینه اطلاعات کاملی در مورد روش‌های پژوهش کسب کنند. در مورد روش پژوهش و اخلاق پژوهش کتاب‌های زیادی منتشر شده است که به عنوان منبع درسی نیز استفاده می‌شوند. برای آگاهی از این منابع به بخش کتابشناسی استنادی سایت پژوهیار مراجعه کنید.

 با مرور تعدادی از روش‌های پژوهش در علوم انسانی، راه و روش مناسب برای پژوهش خود را انتخاب کنید.

 روش پژوهش تاریخی (Historical research method)

در این پژوهش، به طور معمول یک واقعه‌ای که در گذشته رخ داده است، مورد بررسی قرار می‌گیرد. در این روش هدف این است که وقایع گذشته  ارزیابی شوند. یکی از استفاده‌های این ارزیابی، شناخت وضع موجود است. به نحوی که با مرور موارد تاریخی به حقایقی در مورد حال دست پیدا می‌کنیم. برای مثال بررسی وضع آموزش در دوران قاجار نمونه‌ای از تحقیق تاریخی است که نتایج آن می‌تواند تاثیرات اجتماعی و اقتصادی بر آموزش را نشان دهد. و استفاده از نتایج آن ملاک‌های موثر بر آموزش فعلی را بدست آورد.

روش پژوهش پیمایشی (Survey research method)

در روش پیمایش، یک رشته از آمار کاربردی تحقیقاتی در مورد تحقیقات انسانی صورت می‌گیرد. در این روش تحقیق، نمونه‌گیری از واحدهای فردی از جمعیت و تکنیک‌ها  انجام می‌شود. داده‌های نظرسنجی که از طریق مصاحبه یا پرسشنامه جمع‌آوری شده‌اند، مورد تحلیل قرار می‌گیرند. مواردی چون روش های بهبود، تعداد، دقت و کیفیت پاسخ‌ها در تحلیل اطلاعات موثر است.

روش پژوهش توصیفی (Descriptive research method)

روش های تحقیق توصیفی بسیار شبیه به توصیف وضعیت هستند. در این روش پیش‌بینی دقیق صورت نمی‌گیرد. همچنین علت و تاثیر تعیین نمی‌شود و در واقع آن چیز که موجود است، توصیف می‌شود. سه نوع اصلی از روش های توصیفی وجود دارد: روش مشاهده، روش مورد پژوهشی و روش نظرسنجی. هدف از پژوهش توصیفی بررسی مسائل و مشکلات فعلی از طریق فرآیند جمع آوری داده‌ها است. که پژوهشگر را قادر می سازد وضعیت را به طور کامل‌تر از آنچه که بدون استفاده از این روش امکان پذیر است توصیف کند.

روش پژوهش همبستگی (Correlation research method)

روش همبستگی یک روش کمی پژوهش است، که در آن دو یا چند متغیر کمی از همان گروه شرکت کنندگان داریم و  سعی می‌شود، تعیین شود که آیا بین دو متغیر (یا متغیر) رابطه وجود دارد یا خیر. از لحاظ تئوری، هر دو متغیر کمی از یک گروه از شرکت‌کنندگان می‌توانند همبستگی داشته باشند. تا زمانی که نمرات عددی روی این متغیرها از همان شرکت کنندگان داشته باشند. برای محاسبه همبستگی بین دو متغیر از ضریب همبستگی استفاده می‌شود چون ممکن است متغیرهای تحقیق از نوع مقیاسهای مختلف اندازه‌گیری (اسمی, رتبه‌ای, فاصله‌, نسبی) باشد. بنابراین برای محاسبه میزان ارتباط بین دو متغییر از ضرایب مختلف همبستگی استفاده می‌گردد. ضریب همبستگی بین ۱+ تا ۱- در تغییر است.

روش تحلیل محتوا (Content analysis method)

تجزیه و تحلیل محتوا یک روش تحقیق برای مطالعه اسناد و مصنوعات ارتباطی است.این روش می‌تواند متن‌هایی از فرمت های مختلف، تصاویر، صوتی و تصویری باشد. پژوهشگران علوم اجتماعی از تجزیه و تحلیل محتوا برای تعیین الگوها در ارتباطات استفاده می‌کنند،به صورتی که قابل تکرار و منظم باشد. یکی از مزیت‌های کلیدی این روش پژوهش این است که تحلیل پدیده های اجتماعی با استفاده از شبیه سازی تجربه‌های اجتماعی یا جمع آوری پاسخ های نظرسنجی صورت می‌گیرد.

نتیجه‌گیری:

استفاده از یک روش پژوهش خاص در علوم انسانی، بستگی به عوامل زیادی از جمله موضوع پژوهش دارد. با آشنایی ابتدایی در مورد موضوعات پژوهش می‌توانیم، بهترین روش را برای مسیر مطالعات خود در پیش بگیریم. نکته قابل توجه این است که در بعضی موارد است از چند روش پژوهش به صورت مجزا در بخش‌بندی‌ها استفاده شود، که در اصطلاح به آن استفاده از روش ترکیبی یا (Mix Method) گفته می‌شود. پژوهشگران باید توجه داشته باشند مواردی که در اینجا ذکر شد تنها نمونه‌هایی از روش پژوهش است و نیاز به مطالعه گسترده‌ای در حوزه روش پژوهش انجام گیرد.

این دو تب محتوی زیر را عوض میکنند.
کارشناس ارشد پژوهشی مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی (نور). گروه نرم‌افزاری پژوهیار دانش‌آموخته کارشناسی ارشد کتابداری و اطلاع رسانی(علم اطلاعات و دانش شناسی)، دانشگاه تهران

آخرین پست توسط فرحناز سلطانی (مشاهده ی همه)

پاسخی بگذارید

7,882 بازدید از این صفحه انجام شده